Arama
      I.Dünya Savaşı Bölüm:4

Kategori: Olaylar | Yazan: Editor | Okunma Sayısı: 12909 | 06 Mayıs 2006, Cumartesi Yazdır

Artık son sözler söylenmeye başladı. İki tarafın cephelerinde ki son durumlar, savaşın maliyeti ve yeniden şekillenmeler.


      SON SALDIRILAR VE İTİLAF DEVLETLERİ’NİN ZAFERİ

      Mart – Eylül 1918’de Batı Cephesi

      Bu dönemde Batı Cephesi’nden aktarılan birliklerle sürekli güçlenen Almanları ABD kuvvetleri gelene değin durdurma konusu, İtilaf Devletleri’nin başlıca sonu haline geldi. Ama hiçbir devlet öteki cephelerden, kendi konumunu sarsacak bir kuvvet çekilmesine yanaşmadı. Bu arada İngilizler ve Fransızlar arasında savunma hattını paylama konusunda anlaşmazlıklar baş gösterdi. Yüksek Savaş Konseyi, askeri kanadının ortak bir komiteye dönüştürülmesine karşın, başkomutanlar kendi düzenlemelerini temel almayı sürdürdüler.

     Elde ettiği geçici üstünlüğü kesin sonuca varacak biçimde kullanmak isteyen Alman genelkurmayı, İtilaf Cephesi’nin en zayıf kesimine yüklenmeye dayanan bir plan benimsedi. Buna göre iki ordu Arras ve Saint-Quentin arasındaki savunma mevzilerini yararak İngiliz kuvvetlerini Manş Denizine sürmeye çalışırken, Bir ordu da güneyden gelebilecek bir saldırıya karşı sol kanadı koruyacaktı. Bu ana harekat Cephenin öteki kesimlerindeki üç ayrı saldırıyla desteklenecekti.

      21 Mart’ta başlayan saldırıda yarma harekatı geçekleştirildiyse de, kuzey yönündeki ilerleyiş durduruldu.Almanlar planlarını değiştirip Amiens’i zorlamaya başladılar. Ama yedek kuvvetlerin yetişmesiyle toparlanan İtilaf Kuvvetleri, savunma hattında tutunmayı başardı. Batı cephesinin öteki kesimlerinde tasarlan saldırılar da, başlangıçtaki ilerlemelere karşın çok geçmeden hızını yitirdi. Mayıs sonunda Marne’a ulaşan Alman birliklerinin aradaki Fransız savunma mevzilerini kıskaca alma çabaları, karşı saldırılar yüzünden sonuçsuz kaldı. Almanlar düzensiz bir gelişme gösteren saldırılar yüzünden dağılan kuvvetlerini toparlamak için çarpışmalara bir ay kadar ara vermek zorunda kaldılar. Bu arada ABD birliklerinin gönderilmesi hızlandığından, kuvvet dengesi de değişmeye başladı. Temmuz ortalarında Champagne’da başlayan yeni Alman saldırısı, Fransızların hafif tankların desteğinde birkaç yönden karşı saldırıyla, hızla çözülen bir geri çekilmeye dönüştü.

       İnisiyatifi ele geçiren İtilaf kuvvetleri Somöme Irmağı’nın kuzey ve güneyinde sipersiz kalmış Alman kuvvetlerini kolayca aut ederek 1916’daki cephe hattına ulaştı. Bu arada Fransızlar da güneyde birçok yeri geri alarak Almanları geri sürmeye başladılar. İngilizlerin cephenin Arras-Albert kesimindki hatları da gerisine attı. İlk kez bağımsız bir harekata girişen ABD birlikleri de Verdun ve Nancy  arasındaki Alman işgal bölgesini temizledi. 1918’deki bu çarpışmalar sırasında İtilaf devletleri askeri harekatı eşgüdüm altına alma kararını vererek ortak bir komutanlık oluşturdu. Çarpışmaların bir başka önemli sonucu da Alman ordusu içinde görüşme yoluyla barış eğiliminin güçlenmesi oldu.

      Yeni Devletlerin Doğuşu

      Savaş ve onu izleyen ekim devrimi çeşitli devletler arasında bölünmüş Avrupa uluslarının bağımsızlık mücadelesi için elverişli koşullar yarattı. 1917’den sonra İtilaf devletlerinin desteğiyle bağımsız bir Çekoslovakya kuma düşüncesi gelişti. Güneyde Güneyslav halkaları arasındaki dayanışma Sırp, Hırvat ve Solovenleri kapsayacak yeni bir devleti ön gören Korfu Bildirgesini doğurdu. Savaşın başlarında iki tarafa da güven duymadıklarından kararsız kalan Polonyalılar, devriminden sonra İtilaf Devletleri’nin desteğinde birleşmiş bir devlet kurma düşüncesine yöneldiler.

      Doğu Avrupa ve Rus Sınırı Bölgeler

      Brest-Litowsk Antlaşmasıyla Doğu Avrupa da hareket serbestliği kazanan Almanya, Litvanya , Letonya ve Estonya da kukla devletler oluşturdu ve Fillandiya ile Ukrayna’ya gönderdiği birliklerle kendine bağlı yönetimleri başa geçirdi. Aralık 1917’de teslim olan Romanya’nın Dobruca bölgesinin Güneyi Bulgaristan’a , verilirken, Kuzeyide İttifak Devletlerinin ortak yönetimi altına alındı. Almanya, Transkafkasya’ya elini uzatarak yeni kurulan Gürcistan ile dostluk antlaşması imzaladı.

      İtilaf Devletleri Doğu’da yeni bir cephe açmak ve Bolşevik Devrimi’ni etkisiz hale getirmek için Murmansk  ve Vladivostok’a çıkarma yaparak “Beyaz” ordularının ayaklanmalarını desteklediler.
     
      1918’de Balkan Cephesi

      Bu cephede yaz başlarında saldırı konumuna geçen İtilaf Devletleri, daha önce hazırlanan bir plan doğrultusunda, eylülde Bulgaristan da bir yarma harekatına giriştiler. Bu birlikler hızla yayılarak Bulgaristan’ı bölgeye kuvvet aktarmasını önlediler. İki gün sonra Vardar’ın batısındaki Bulgar cephesi çöktü. İtalyan birlikleri Batıdan İngiliz birlikleri de Doğudan ilerlerken Fransızların desteğindeki Sırp kuvvetleri Vardar Vadisine yüklendi. Ulaşım sistemlerinin kilit noktası olan Üs küp’ü yitiren Bulgarlar, Selanik Ateşkes Antlaşması’nı (29 Eylül) imzaladılar.

      1918’de Osmanlı Cepheleri

      1915 yazında Filistin deki  Osmanlı-İngliliz cephesi, Ürdün den Akdeniz kıyısındaki Yafa’ya kadar uzanıyordu. İyice küçülmüş olan üç Osmanlı ordusunun ikisi cephenin batısında, biride doğusunda bulunuyordu. Osmanlı ordularına komuta eden  Liman von Sanders doğuda bir saldırı beklediğinden bu kesime ağırlık vermeye başladı. Böylece Allenby 19 eylül’de cephenin batısında 1’e10üstün kuvvetlerle Osmanlı savunma mevzilerini söktü. Açılan yolda hızla ilerleyen suvari birlikleri kıyı şeridinden hızla geçtikten sonra iç kesime yönelerek kuzeydeki çekilme hatlarını kestiler. Doğuda da geriye çekilmeye başlayan Osmanlı birlikleri Hicaz Demiryoluna ayrı bağlı hatları tutan Arapların baskınlarıyla karşılaştılar. İngiliz birlikleri hızla harekete geçerek birikimde şama, 25 ekimde Halep’e girdi. Otuz sekiz günde 560 km ilerleyen İngilizler, 5 bin kayıp vererek 75 bin tutsak aldılar.

      Irak’ta 1918 başlarında Kifri harekatıyla önü açılan bir İngiliz birliği, İran’dan geçerek Bakü savunmasına katıldı. Dicle yönünde kuzeye ilerleyen İngiliz ana kuvvetleri Musul’a girmek üzere ilerleyen Osmanlılar teslim oldu. 30 Ekim’de imzalanan Mondros Mütakeresi İtilaf Devletlerine boğazlara girme, gerekli gördükleri için stratejik yerleri kullanma olanağı verdi. Ayrıca, Osmanlı Devleti askerlerinin hepsini terhis edecek, Arabistan, Suriye ve Irak’taki birlikler de İtilaf kuvvetlerine teslim olacaktı.

      İtalya Cephesi

     1917 sonlarında durgunlaşan Piave Irmağı Cephesi’nde Avusturalya kuvvetlerinin Lombardiya ve Venek’e  girmek için Haziran 1918’le başlattığı saldırıları ağır kayıplarla noktalandı. Kesin başarı şansı elde edene değin savunmada kalmayı yeğ tutan İtalyan başkomutanı Diaz, Almanya’nın ateşkes istediği Ekim ayında, Avusturalya orduları arasındaki ikmal hatlarını kesmek üzere ırmağı geçti.İtalyanların tuttukları Köprü başından ilerlemeye hazırlandıkları bir sırada, ayaklanmalarla sarsılmaya başlayan Avusturalya kuvvetleri geri çekildi. Vittorio Veneto’yu işgal eden İtalyanlar, Tagliamento üzerine yürümeye başladılar.

      Avusturya – Macaristan’ın Çöküşü

      Bolşefik Devrimi ve Wilson’un barış bildirileri, öteden beri Habsburg monarşisinden hoşnutsuz olan uluslar arasındaki bağımsızlık eğilimini güçlendirdi. Vusturya hükümetinin Eylül 1918’de genel barış için tarafsız toplumlarda bir konferans toplanması çağrısı ve bunu izleyen ateşkes işleri İtilaf Devletlerince geri çekildi. Bu arada, Ekim ortalarında imparatorluk içindeki uluslara özberklik verilmesi, yalnızca parçalanma sürecinin hızlanması sonucu doğurdu. Macaristan, Çekoslavakya ve Polonya’da yeni oluşturulan ulusal meclis ve komiteler bağımsızlık yönünde kararlar aldılar. Güney Slavlar ortak bir devlet oluşturmak yönünde adımlar attılar. Avusturya’nın ısrarlı başvuruları sonunda  3 Kasım’da Padova Ateşkes antlaşması imzalandı. Avusturya işgal ettiği bütün topraklarda çekilmenin dışında iç ulaşım hatlarını ve savaş gemilerini İtilaf Devletlerinin emrine  verdi.

      Batı Cephesi’nde Son Saldırı

      İtilaf kuvvetleri Eylül 1918’de Alman ikmal ve savunma hatlarını kesecek bir çevirme harekatı için dört koldan saldırıya geçti. Argonne Ormanı ve Meuse’ün batı yakasında ilerleyen ABD birlikleri, asıl hedefleri olan Mezieres’e giden yolu daha yarısına varamadan durakladılar. Fransızların Champagn’ın doğrusunda paylaşan saldırı Aisne’de kesildi. Hindenburg hattını yarmayı başaran İngiliz kuvvetleri ise Almanları izlemede gecikti. Alman genelkurmayını sarsıcı bir etki yarattı. Gent’e yönelen Belçika birlikleri Ypers çevresindeki bütün tepeleri ele geçirdiler.

      Almanya ile Savaşın Sona Ermesi

     Bulgaristan’ın ateşkes imzalamasından sonra İngilizlerin Batı Cephesi’nde ilerleyişindn sonra Alman şansolyesi Hentring istifa etti. Hemen barış yapılmasını isteyen Alman genelkurmayı uluslar arası saygınlığı olan prens Max von Baden’in şansolyeliğe getirilmesini sağladı. Ardından 3 Ekim’de, ABD ile gizli ateşkes görüşmesi başladı. Bir dizi yazışmadan sonra Alman ateşkes için gerekli tek koşulları tek yanlı alarak hazırlamayı, görüşmelerde Wilson ilkelerini temel almayı ve İtilaf Devletlerinin topraklarındaki bütün birlikleri çekmeyi kabul etti. 

      Bunun üzerine Wilson öteki İtilaf Devletleri’ni ateşkes için ikna etmeye yöneldi İngiltere ve Fransa, denizlerde serbestlik ilkesi kabul etmeye ve sivil halka verilen zararlar için tazminat isteme çekinceleriyle, öneriyi olumlu karşıladılar. Bunun üzerine iki tarafın temsilcileri görüşmek üzere 8 Kasım’da Compeiegne Ormanındaki rethondesd’de buluştular. Bu arada 29 Ekim’de savaşa girmeyi reddeden Alman açık deniz donanması erlerinin başlattığı ayaklanma, sanayi merkezlerine sıçrayarak bir devrim hareketine dönüşmüş bulunuyordu. İşçi ve asker Sovyetlerinin 7-8 Kasım gecesi demokratik ve sosyalist  Bavyenmin başına geçmek isteyen sosyal demokratlar hükümetten desteklerini çektiler. Max von Baden kendi başına, II. Wilhelm’in tahttan çekildiğini bildirdi ve şansolayaliği Friedrich Ebert’e bırakarak geçici bir hükümet kurulmasını sağladı. Almaya’da cumhuriyet ilan edildi ( 9 Kasım ) ve II. Wilhelm ülkeden kaçarak tarafsız Hollanda’ya sığındı.

      Ateşkes görüşmelerinde İtilaf temsilcileri, Almanya’nın savaş öncesi sınırlarına çekilmesi, Ren’in sağ yakasını boşaltmasını, Brest-Litovsk ve Bükreş antlaşmasını iptal etmesini ve İtilaf kuvvetlerini büyük miktarda savaş gereci, vagon ve lokomotif vermesini istedi. Ayrıca deniz ablukasının sürmesi koşulunu öne sürdü. Alman temsilcilerinin Bolşevik tehlikesini öne sürerek deniz ablukasını ve askeri gereç teslimi koşullarını yumuşatma çabaları, Almanya’da devrimin hızla ilerlemesinin yanı sıra batı cephesinin güneyinde, Fransız-ABDkuvvetlerinin Metz üzerinden Loraine ‘e girerek son Alman dayanağı Anvers-Meuse hattını kuşatmaya hazırlanmasıyla bütünüyle kırıldı. 11 Kasım da Ateşkes imzalandı.

      Savaşın Maliyeti

      Savaşta toplam 42 milyon kişiyi seferber eden İtilaf devletleri 3 milyon’u Fransız ve Rus askeri olmak üzere 5 milyon kayıp verdi. İttifak devletleri ise  23 milyon kişiyi seferber ederek 4 milyon kayıp verdi (bu kaybın 3 milyonu Almanya ve Avusturya, 1 milyonunu Osmanlı askerleri oluşturuyordu.) borçlarla birlikte doğrudan savaş harcamaları İtilaf cephesinde 145,4 milyar ABD Doları’nı, buldu. İttifak cephesinde de 63 milyar ABD dolarını buldu. Çarpışmalarda yaralananların sayısı toplam 21 milyona ulaştı. Savaşan ülkelerdeki taşınır ve taşınmaz mallara verilen zarar 30 milyar, gemi ve yük kaybı 6,8 milyon , tarafsız ülkelerdeki zararlar ise 1,8 milyon ABD Dolarına ulaştı. Savaş sonrasında 1 milyar ABD Doları acil yardım gerekti.

1.Bölüm
2.Bölüm
3.Bölüm
4.Bölümün Sonu


    Yorumlar

Henüz Yorum Yazılmamış

    Yorum Yazın:
İsim:
E-Posta:
Mesaj:
 
Onay Kodu:


Tarihin Tanıkları 2009
Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.0 License. ©  



Dost Siteler :|İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti|